Afad Məhəmməd oğlu Qurbanov 10 yanvar 1929-cu ildə Ermənistan Respublikası, Kalinino rayonu, Qızıl Şəfəq kəndində anadan olmuşdur. 1944-cü ildə Dağ İlməzli orta məktəbini bitirmiş və öz kəndlərində müəllimliyə başlamışdır. 1948-ci ildə Tbilisi şəhərində ikiillik müəllimlər İnstitutunu bitirmiş, bir il sonra isə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Dil və Ədəbiyyat fakültəsinə daxil olmuşdur.
İnstitutu fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Gürcüstanın Başkeçid rayonunun Hamamlı kənd orta məktəbinə direktor təyin edilmişdir.
1955-ci ildə A.S. Puşkin adına Tbilisi Dövlət Pedaqoji İnstitutuna müəllimliyə göndərilmişdir. Bir il orada müəllim işlədikdən sonra elmə olan həvəsi onu yenidən Bakıya gətirmiş, APİ-nin aspiranturasına qəbul edilmişdir. 1959-cu ildə aspiranturanı bitirmişdir.
On il ərzində namizədlik və doktorluq dissertasiyaları müdafiə etmişdir. 1959-cu ildən Afat Qurbanov Azərbaycan dilçiliyi kafedrasında assistent, müəllim, dosent, professor vəzifələrində çalışmışdır.
A. Qurbanov 1968-ci ildə APİ-nin filologiya fakültəsinin dekanı seçilmişdir. 1981-1989-cu illərdə indiki ADPU-nun rektoru olmuşdur.
A. Qurbanov dilçilik elminin müxtəlif sahələrini əhatə edən çoxcəhətli elmi yaradıcılığa malikdir. Onun elmi tədqiqatlarının mövzu və istiqamətlərinə ümumi dilçilik və türkoloji dilçilik, müasir Azərbaycan ədəbi dili, onomastika, bədii əsərlərin dili, Ali məktəb pedaqogikası və metodikası və s. daxildir.
Azərbaycan dilçiliyində ümumidilçilik problemini araşdıran ilk alimlərdən biri Afat Qurbanov olmuşdur. Onun "Ümumi dilçilik" (Bakı, 1977) adlı dərsliyi bu sahədə yazılmış ilk dərslikdir. Alimin ümumidilçilik sahəsində apardığı son tədqiqatların nəticələri nəşr etdirdiyi "Dünyanın dil ailələri" (Bakı, 1994) adlı kitabında öz əksini tapmışdır.
Afat Qurbanovun elmi yaradıcılığında türkoloji dilçilik məsələləri xüsusi yer tutur. Azərbaycan türklərinin dilçiliyində "Türkoloji dilçilik" terminini də Afat Qurbanov irəli sürmüş, "Türkoloji dilçilik" (Bakı, 1993) kitabını nəşr etdirmişdir.
Müasir Azərbaycan ədəbi dili məsələləri ilə Afat Qurbanov dilçilik tədqiqatlarının ilk mərhələlərindən məşğuldur. Apardığı çoxillik araşdırmalar nəticəsində müxtəlif illərdə "Azərbaycan ədəbi və danışıq dili" (1965), "Müasir Azərbaycan dilinin leksikologiyası" (1964), "Müasir Azərbaycan dilində leksik kateqoriyalar" (1966), "Azərbaycan dilinin semasiologiyası" (1964), "Müasir Azərbaycan dilinin frazeologiyası" (1963), "Azərbaycan lüğətçiliyinə dair" (1962) kitablarını nəşr etdirmişdir. Bu tədqiqatların ümumiliyindən "Müasir Azərbaycan ədəbi dili" kitabı meydana gəlmişdir.
Azərbaycan dili onomalogiyasının müstəqil nəzəri dilçilik şöbəsi kimi formalaşması bilavasitə Afat Qurbanovun fəaliyyəti ilə bağlıdır. Bu sahədə "Azərbaycan onomastikası". "Azərbaycan onomanikası məsələləri", "Poetik onomastika", "Onomalogiyaya dair elmi-metodik göstəricilər" kitablarını nəşr etdirmişdir. 1988-ci ildə "Azərbaycan dilinin onomologiyası" adlı monoqrafiyası çapdan çıxmışdır.
Afat Qurbanov 1981-ci ildə Respublikasının Əməkdar Elm xadimi fəxri adına, 1991-ci ildə Dövlət Mükafatına layiq görülmüş, 1992-ci ildə Elmin inkişafı və yüksək ixtisaslı kadr hazırlığına görə fəxri fərmanla təltif olunmuşdur, Əmək veteranıdır, 1994-cü ildə akademik Yusif Məmmədəliyev adına mükafata layiq görülmüşdür.
Uzun illər dekan, kafedra müdiri, rektor vəzifələrində çalışması Afat Qurbanova dilçilik fənlərinin tədrisi keyfiyyətini yüksəltməkdə yaxşı təcrübə olmuşdur. Bu sahədə bir sıra elmi-metodik məqalə və kitabçalar çap etdirmişdir.
Hazırda Afat Qurbanov Azərbaycan türk dilinin müqayisəli öyrənilməsi və qrammatikasının uyğunlaşdırılması məsələləri üzərində işini davam etdirir.
Afat Qurbanovun elmi və pedaqoji fəaliyyəti 500 elmi əsərdə öz əksini tapmışdır. Onun 70-dən çox monoqrafiyası; o, cümlədən 50 iri həcmli elmi əsəri, 20 dərslik və dərs vəsaiti nəşr edilmişdir.
8 elmlər doktoru və 52 nəfər elmlər namizədi yetişdirmişdir. Afat Qurbanov bu müddətdə Azərbaycandan başqa - Türkiyə, İran, Rusiya, Türkmənistan, Özbəkistan, Şimali Qafqaz muxtar respublikaları üçün də kadr hazırlamışdır.
Afat Qurbanov 26 sentyabr 2009-cu ildə vəfat etmişdir.